Thông tin được bảo trợ bởi Hội Tim Mạch Việt Nam

Khi bạn mắc đái tháo đường, bất kể là típ 1 hay típ 2, bạn đều có nguy cơ gặp các vấn đề về mắt cao hơn người không bị đái tháo đường. Đường huyết cao gây tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc mắt theo thời gian. Do vậy, bệnh võng mạch đái tháo đường được xếp loại là một trong những biến chứng mạch máu nhỏ. Ngoài ra, đái tháo đường còn liên quan đến một số vấn đề khác ở mắt như đục thủy tinh thể hay tăng nhãn áp. Tất cả chúng đều gây ảnh hưởng đến thị lực ở nhiều mức độ, nặng nhất có thể dẫn đến mù lòa. Do vậy, biết chăm sóc mắt nếu bạn bị đái tháo đường là một vấn đề quan trọng để hạn chế sự tiến triển của các biến chứng nặng này.[1]

Những bệnh lý tại mắt liên quan đến đái tháo đường

Bệnh võng mạc đái tháo đường

Đây là biến chứng mắt phổ biến nhất liên quan đến đái tháo đường mà bạn thường nghe nhắc đến. Võng mạc là một lớp màng phủ bên trong và phía sau nhãn cầu. Nó có tác dụng thu nhận hình ảnh mà bạn nhìn thấy. Võng mạc được nuôi bởi những mạch máu rất nhỏ. Khi đường huyết cao kéo dài, những mạch máu này tổn thương, gây nhiều hiện tượng như xuất tiết, xuất huyết và ảnh hưởng thị lực.

Giai đoạn đầu của bệnh là giai đoạn không tăng sinh, có thể ít ảnh hưởng thị lực. Tuy nhiên, nếu đường huyết của bạn cao nhiều năm không được kiểm soát, bệnh có thể tiến triển đến giai đoạn tăng sinh. Khi này, võng mạc bị ảnh hưởng nặng và đe dọa mất thị lực. Một nghiên cứu gần đây tại Hoa Kỳ cho thấy 26.43% bệnh nhân đái tháo đường mắc bệnh võng mạc. Nói cách khác, cứ khoảng 4 người đái tháo đường thì một người gặp biến chứng võng mạc đái tháo đường. Điều này cho thấy bệnh lý này tương đối phổ biến, do vậy có thể là một vấn đề y tế mang tính cộng đồng. [2]

Đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể thông thường là vấn đề lão hóa tự nhiên khi thủy tinh thể của bạn mờ dần theo thời gian. Thủy tinh thể được xem như một thấu kính của mắt để giúp điều tiết lượng ánh sáng đi vào. Khi thủy tinh thể bị đục, khả năng nhìn vật của bạn sẽ mờ hơn. Tỉ lệ đục thủy tinh thể tăng dần theo tuổi do sự thoái hóa bình thường. Tuy nhiên, nếu mắc đái tháo đường, bạn có nguy cơ mắc đục thủy tinh thể cao hơn và xuất hiện ở độ tuổi trẻ hơn so với người không đái tháo đường. Cộng hợp cả yếu tố tuổi tác và bệnh lý đái tháo đường, bạn sẽ mang khả năng bị đục thủy tinh thể rất cao khi tiến dần đến ngưỡng người cao tuổi [3].

Tăng nhãn áp

Trong mắt bình thường có một loại dịch lỏng lưu thông, tạo nên áp lực bình thường của nhãn cầu. Ở bệnh nhân đái tháo đường, áp lực của chất lỏng này có thể tăng cao, tạo nên tình trạng tăng nhãn áp. Nguy cơ này cao gấp 1.48 lần so với người không mắc đái tháo đường và cũng tăng dần theo thời gian mắc bệnh. Cứ trải qua mỗi năm kể từ khi chẩn đoán đái tháo đường thì nguy cơ bị tăng nhãn áp của bạn tăng thêm 5% [4]. Tăng nhãn áp cũng gây đe dọa thị lực vì áp lực cao hơn bình thường gây tổn thương võng mạc và dây thần kinh thị giác.

Các phương pháp điều trị bệnh lý mắt do đái tháo đường

Để điều trị bệnh võng mạc giai đoạn nặng, bác sĩ có thể dùng laser quang đông để làm đông các mạch máu tân sinh, giúp chúng không bị vỡ ra và ảnh hưởng võng mạc. Ngoài ra, một số loại thuốc tiêm nội nhãn có thể ức chế sự phát triển các mạch máu này. Nếu có các biến chứng xuất huyết nặng hay rách võng mạc, đôi khi đòi hỏi phẫu thuật can thiệp.

Thủy tinh thể bị đục giai đoạn nhẹ có thể được phòng ngừa không tiến triển nặng hơn bằng cách hạn chế tiếp xúc với tia UV trong ánh nắng mặt trời, ví dụ đeo kính râm. Nếu bệnh đã nặng, phương pháp điều trị chính là phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo.

Tăng nhãn áp có thể được điều trị với thuốc nhỏ mắt giúp làm giảm áp lực nội nhãn, laser hoặc phẫu thuật.

Cách chăm sóc mắt cho người đái tháo đường

Bên cạnh các phương pháp điều trị được bác sĩ kê đơn, chỉ định nói trên, có một số mẹo bạn có thể thực hành để chăm sóc đôi mắt, hạn chế nguy cơ mắc biến chứng:

• Kiểm soát đường huyết: đây là cách giải quyết gốc rễ vấn đề. Mặc dù đái tháo đường là bệnh lý mạn tính cần điều trị gần như suốt đời, bạn vẫn có thể làm giảm nguy cơ biến chứng bằng cách đạt kiểm soát đường huyết tốt thông qua sử dụng thuốc, chế độ dinh dưỡng và hoạt động thể lực. Mục tiêu này đỏi hỏi cả việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn.
• Kiểm soát huyết áp: mặc dù huyết áp có thể gây một vài dạng tổn thương riêng biệt lên võng mạch nhưng ở người đái tháo đường, huyết áp cao cũng làm nặng thêm tình trạng bệnh võng mạc đái tháo đường [5]. Do vậy, kiểm soát huyết áp là một mục tiêu được đặt ra đồng thời với kiểm soát đường huyết nếu bạn mắc cả tăng huyết áp lẫn đái tháo đường. Người bệnh đái tháo đường nên giữ huyết áp dưới 130/80 mmHg [6]. Kiểm soát huyết áp cũng bao gồm ngưng thuốc lá, bởi vì thuốc lá vừa trực tiếp tác động xấu đến mạch máu võng mạc, vừa gián tiếp làm huyết áp cao hơn. 
• Khám mắt định kỳ: nếu bạn mắc đái tháo đường, bác sĩ sẽ chỉ định khám tầm soát biến chứng mắt ít nhất một năm/lần. Nếu đã có biến chứng, tần suất khám có thể dày hơn. Do đó, cần tuân thủ đúng lịch hẹn này để được phát hiện và điều trị bệnh sớm nếu có. Việc kiểm tra này là cần thiết bởi vì đôi khi bạn hoàn toàn không biểu hiện triệu chứng ở giai đoạn sớm của bệnh mà chỉ có thể được phát hiện qua khám mắt hay soi đáy mắt bởi bác sĩ chuyên khọa. Để nhìn kỹ hình ảnh võng mạc, bác sĩ có thể nhỏ thuốc làm giãn đồng tử của bạn. Nếu bạn mắc đái tháo đường típ 1, những biến chứng liên quan xuất hiện từ từ, sau khoảng 5 năm. Tuy nhiên, người mắc đái tháo đường típ 2 đã có khả năng gặp biến chứng ngay khi chẩn đoán đái tháo đường. Vì vậy, tình huống này càng cần chú ý tầm soát biến chứng sớm.
• Để ý các dấu hiệu: nếu thấy bất kỳ dấu hiệu khác thường nào, chẳng hạn nhìn mờ, nhìn đôi, có điểm đen hay có đốm lóe sáng trước mắt, nhức vùng mắt…, hãy gặp bác sĩ sớm để được tư vấn và kiểm tra.
• Bảo vệ mắt: tránh làm mắt tổn thương thêm dưới các tác nhân ngoại cảnh như tia UV, dị vật bằng cách đeo kính râm, kính mát để bảo vệ khi đi ra ngoài.

Tài liệu tham khảo

1.  https://www.webmd.com/diabetes/diabetes-eye-care
2.  Lundeen EA, Burke-Conte Z, Rein DB, et al. Prevalence of Diabetic Retinopathy in the US in 2021. JAMA Ophthalmol. 2023;141(8):747-754. doi:10.1001/jamaophthalmol.2023.2289
3.  Memon A.F., Mahar P.S., Memon M.S., Mumtaz S.N., Shaikh S.A., Fahim M.F. Age-related cataract and its types in patients with and without type 2 diabetes mellitus: A Hospital-based comparative study. J. Pak. Med. Assoc. 2016;66:1272–1276
4.  Zhao D, Cho J, Kim MH, Friedman DS, Guallar E. Diabetes, fasting glucose, and the risk of glaucoma: a meta-analysis. Ophthalmology. 2015;122(1):72-78. doi:10.1016/j.ophtha.2014.07.051
5.  Klein R, Sharrett AR, Klein BE, Moss SE, Folsom AR, Wong TY, et al. The association of atherosclerosis, vascular risk factors, and retinopathy in adults with diabetes: the atherosclerosis risk in communities study. Ophthalmology. 2002;109(7):1225–34. 10.1016/s0161-6420(02)01074-6.
6.  Whelton PK, Carey RM, Aronow WS, Casey DE Jr., Collins KJ, Dennison Himmelfarb C, et al. 2017. ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines. J Am Coll Cardiol. 2017. Epub 2017/11/18. 10.1016/j.jacc.2017.11.006.

VN_GM_DIA_439;exp:30/10/2025